اثر نو

امروز ــــــــــــــــــــ

asareno — Sun, 10 Aug 2008 14:55:18 GMT

این شانس من است که هر سا له بعد از گذشت یکماه و نیم از فصل گرما ، درست وسط مردادماه میتوانیم

باران حسابی و خوبی ببینیم؛ امروز سه روز است که مازندران را باران گرفته و ما این شبها از زور خنکای

لذت بخش خدادادی پتو به سرمان می کشیم .

بعد از دوماه امروز به اندازه کافی فرصت پیدا کرده ام که صفحه را کمی متنوعش کنم . خبرهای زیادیست که دوست داشتم در موردشان حرف بزنم : رفتن خسرو شکیبایی و هامون سینمای ایران . دوری خودم از سینما و ادبیات و دوستانی که فقط بخاطر عدم فرصت کافی نه خبری ازشان دارم و نه ....

بعداز سالها نسخه دوباره یی از سرزمین هرز تی اس الیوت را دیدم که مرا به مدتی قبل از نوجوانی ام برد.

آخرین قارون آخرین فیلم الیا کازان را دیدم که به آتشم کشید . چه وداع سینمایی با سینما . با دیدن آخرین قارون حس طرح کار تازه یی درونم فریاد می کشد . فقط امیدوارم پائیز و سرما زودتر برسد . امروز فرصت اینرا دارم تا با پرایزنر و پیک فلوید و موریکونه خودم را خفه کنم و اساسی هم مثل موسیقی گوش نکرده ها دارم ازنو همه آنها را می خورم .

به علی مهاجر زنگ زده ام اما کسی گوشی را نمیگیرد . نمی دانم بیماری اش خوب شد یا نه . نمیدانم فیلم را طبق قرار فرستاد یا نه

یک شعری از مهرداد مهرجو اینجا هست که دو ماه پیش در ساوه بهش قولش را در اثر نو داده بودم

از من گریخت

دوستش داشتم:

فعلا بجز کار و چیزی که من اسمش را گذاشته ام سرمایه گذاری خبری نیست . همه چیز به تومن ارزش می گیرد . این دوماه یک سفر ارمنستان و آنتالیا پیش آمده بود که متاسفانه نشد که نشد . اما برای نوروز یک قولهایی به خودم داده ام که امیدوارم موقعیتش پیش بیاید. سفرهای استانی هم که هر روزش را در سفرم و اینها همه ایده هایی تازه برای فیلم تازه را نوید می دهند .

جاویدان

زندگی را

نه تغییر داده ایم ، نه تفسیر

کودکی که رفتن نمی داند ، دویدن را هم یاد ... نمی خواهد

حالا آسوده باش

پله ها بالا رفتنی اند . زندگی کن .

آنکه لذت می برد تغییر داده است .

واید اسکرین

asareno — Thu, 03 Jul 2008 17:59:36 GMT

خیلی پیشتر از اینها می خواستم از بزرگترین استاد سینمایی خودم که ازش چه در زندگی و فیلمهایم تاثیر گرفتم (سرجو لئونه) مطلبی داشته باشم . علاقه و میل مفرط من به سینمای لئونه و نوع و نگرش انسانی اش آنچنان عنان گسیخته است که هیچگاه نتوانستم مطلب سازمانمندی را بنویسم . گو اینکه فیلم آخرم نگاه هایی از جنس لئونه همراه دارد اما همیشه جای لئونه در اثر نو خالی بود تا اینکه مدتی پیش شبکه آرته فرانسه مصاحبه یی از تئو آنجلو پولوس را پخش کرد که او از تاثیر لئونه بر سینمایش حرف می زد . خیلی دلم میخواست بدانم آنجلو پولوس چه می گوید اما حیف که عدم تسلط من به زبان فرانسه حسرتی دیگر برایم ایجاد کرد . زمان کمی نگذشته بود تا اینکه آرزو تسلیمی مصاحبه را که از آرته ضبط و خودش ترجمه کرده بود را در صفحه اش ارائه کرد و این بود که خونی دوباره در من جاری شد واکنون لئونه و حرفهایش در موسیقی نوستالژیک موریکونه اینجا هستند ..... مثل لبخند وداع نودلز در پایان روزی روزگاری آمریکا ....

تئو آنجلو پولوس سرجو لئونه

برای من سرجو لئونه در زندگی و سينما همه چيز است و اين بخت را داشتم كه دوستي عميقي با او داشته باشم. لئونه خلاق ترين آدمي است كه در عالم هنر با او روبرو شده ام. تفاوت سينماي ما از زمين تا آسمان بود، اما از هر نظر براي كارهاي هم ارزش قائل بوديم. او فردي با دغدغه هاي انساني و اجتماعي بود، خودش را سوسياليستي سرخورده مي دانست. هراس از ظهورمجدد فاشيسم كابوس او بود. از جنگ، مافيا و مذهب و كليسا هراس داشت. عاشق آزادي انسانها بود.

اگر به فيلمهايش دقيق شويد اوج تكامل و تفاوت را در آثارش شاهد خواهيد بود. به عنوان مثال فاصله ي ساخته شدن خوب، بد،زشت تا روزی روزگاری در غرب، دو سال است، هر دو وسترنند امااصلاَ باوركردني نيست كه سازنده ی هر دو فيلم يك نفر باشند و اين در حاليست كه هر دو فيلم از نظر اوج زيبايي و خلاقيت بي نظيرند.

پدر لئونه كارگردان و بازيگر سينما بود و مادرش هم بازيگر تئاتر و سينما.

لئونه با دستياري كارش را در سينما آغاز كرد، آنهم با ويتوريو دسيكا و در دزد دوچرخه، فصل پاياني دزد دوچرخه لئونه جوان در هيبت كشيش و زير باران ديده مي شود. او بهترين و گرانترين دستيار كارگردان در زمان خودش بود، تخصص هر كاري را داشت. خصوصاً كار با سياهي لشگرها براي او خيلي آسان بود. ديگر همه مي دانند كه سكانس عظيم و بي نظير ارابه راني بن هور 1959 ساخته ويليام وايلر كار او بود. ويليام وايلر هرگز سر فيلمبرداري اين سكانس حاضر نشد و اين در حاليست كه لئونه هنوز كارگردان نشده بود. لئونه براي اين فصل دستگاهي هم طراحي كرد و چندين مرتبه نزديك بود زير ارابه ها لِه شود.

او فيلمهاي زيادي بنام ديگران ساخته بود، خصوصاً فيلمهاي عظيم و گلادياتوري، ماسيس و ... حتي (فيلم آخرين روزهي پمپي ) ساخته ي اوست و اصلاً ماريو برناد كه فيلم با نام او تمام شده سرتاسر ساخت اين فيلم در بستر بيماري بوده! تجربيات اينچنيني او را در سينما متبحر كرد. او يگانه دستيار كارگرداني بوده كه در هاليوود هم مشهور بوده و تنها مشكلش اين بوده كه انگليسي نمي دانسته!

اما زمانيكه سينماي مدرن اروپا ، در ايتاليا آنتونيوني و فيلمسازان موج نو در فرانسه در اواخر دهه پنجاه همه ي ما را شيفته خود كرده بودند، لئونه بي اعتنا به آنها شاهكار هاي خود را مي ساخت. چرا كه سينماي اروپا و خصوصاً ايتاليا در ورطه ي سقوط و شكست هاي پي در پي تجاري گرفتار آمده بود. (يوزپلنگ ) ساخته ويسكونتي متروگلدوين ماير را ورشكست كرده بود. اما يكباره لئونه با ساختن (بخاطر يك مشت دلار) سينماي بحران زده اروپا را سرپا نگاه داشت. و اينجا بود كه خود موج نويي ها كه همه چيز را بي رحمانه نقد مي كردند براي لئونه سرپا مي ايستادند. و البته لئونه همه ي آنها را آماتور مي خواند و حتي حاضر نمي شد با‌آنها مصاحبه كند.

در فستيوال ونيز 1965 آنتونيوني با نخستين فيلم رنگي اش (صحراي سرخ ) جلب توجه مي كرد و همه منتظر برنده شدن آن فيلم بودند. اما تهيه كنندگان و فيلمسازان بزرگ دنيا براي لئونه سر و دست مي شكستند. خود لئونه با آنتونيوني از قديم رفيق بود و از او به عنوان كارگردان بزرگ ياد مي كرد. لئونه ديالوگ ها و بازيهاي (صحراي سرخ) را ضعيف مي دانست و حق هم داشت. و البته ديديم به غير از آنتونيوني و يا سينماگران موج نو فرانسه از گدار و تروفوا و از كوبريك كه در حال ساخت اوديسه 2001 بود و سام پكين پا و تا جان فورد چه احترامي براي هنر لئونه قائل بودند.

در سال 1968 به عنوان داور فستيوال كن برگزيده شدم و سرجولئونه هم رئيس هيات داوران انتخاب بود، كايه دو سينمايي ها از اين بابت در پوست شان نمي گنجيدند. اتفاقات مه 1968 فرانسه در حال وقوع بود.

در اولين ملاقاتم به او گفتم كه چقدر شيفته ي او هستم و چقدر احساس خوبي دارم كه در كنارش هستم. به او گفتم سينمايت چقدر شاعرانه است و ريتم كند فيلمهايم را از تو تاثير گرفتم. او فوق العاده از اين حرفم خوشحال شد. چون تا آن زمان كمتر كسي به ريتم خاص فيلمهايش اشاره داشت كه بزرگترين دغدغه اش بود. وقتي فيلمم را در فستيوال ديد، گفت بايد تمام فيلمهايت را ببينم، بعد از فستيوال كن به يونان آمد و ظرف 3 روز همه ي فيلمهايم را از 9 صبح تا 6 عصر مي ديد. سينمايي برايش اجاره كردم كه فيلمهايش را در همان سينما ديده بودم، آنروزها عجب احساس و آرامش خاصي داشتم. خودش صادقانه ريتم خاص فيلمهايش را نشئات گرفته از سينماي ژاپن و خصوصاً كروساوا مي دانست. بعدها مي گفت در روزي روزگاري در غرب به 80درصد آن چيز كه مي خواست رسيد و در روزي روزگاري در آمريكا به 100 درصد.

در واقع لئونه مرا به دنيا معرفي كرد وحتي براي فيلمهايم پول فراهم كرد. در سال 1979 مي خواست دو فيلمم را تهيه كند چون با تاسيس استوديوي فيلمسازي مقتدرش(رافران فيلم‌) غولي شده بود و اين در حالي بود كه خودش 12 سالي فيلم نساخته بود تا سرمايه ي آخرين فيلمش (روزي روزي در آمريكا ) را فراهم كند. ديگر نمي خواست هر فيلمي بسازد.

از آن پس بود كه مدام با هم در تماس بوديم. در فستيوال كن68 ما در فشار بوديم كه به اولين فيلم دالتون ترومبو(جاني سلاح خود را برداشت) از سينماي آمريكا جايزه بدهيم و تقريباَ همه ي داوران روي اين قضيه تفاهم داشتند. اما لئونه زير بار نمي رفت و مي گفت : شما براي گذران زندگي وارد سينما شده ايد اما من عاشق سينما هستم و بنا دارم به عنوان داور استعدادهاي حقيقي را كشف كنم. تنها كسي كه با او تا آخر پاي حرفش ايستاد من بودم، اين بهترين فرصت بود كه خودم را نزد لئونه اثبات كنم و البته به يك فيلم ديگر آمريكايي جايزه داديم!

يكبار هم در فستيوال برلين با هم بوديم و تصميم گرفتيم به يك استعداد جديد جايزه بدهيم. من و لئونه ( آخرين موج) ساخته پيتر وير كه البته فيلم فوق العاده اي هم نبود برگزيديم و با دردسر زياد به آن جايزه داديم و البته حق هم با ما بود چراكه با اين جايزه پيتر وير توانست فيلمهاي بعدي اش را بسازد و استعداد واقعي اش را نشان بدهد و البته هميشه از ما قدر داني مي كرد.

لئونه از عمق ميدان فيلمهايم تعريف مي كرد كه آنهم تاثيرمستقيم از آثار خودش بود به عنوان مثال فيلم( به خاطر يك مشت دلار) كه شيفته ي عمق ميدان آن بودم. اصلاً با آن فيلم قضيه عمق ميدان را فهميدم. دائماً فكر مي كنم تكامل فيلمهايم چقدر وابسته يه لئونه است.

رك و راست به من مي گفت هيچكس در نماي درشت تخصص مرا ندارد حتي اسپيلبرگ كه خداي دوربين است!

در فيلم آخرش آن قاب رابرت دونيرو جادو است، اصلاً نماي غير جادويي در آن وجود ندارد. به آن دريچه ها توجه كنيد. اين حرفش بويي از تواضع ندارد ولي هر چه زمان مي گذرد به حقيقت اين حرفش پي مي برم. سينماي او تكرار نشدني است و بعيد مي دانم ديگر چنين نابغه اي متولد شود خصوصاً كه سينماي امروز ديگر پشت كامپيوتر ساخته مي شود.

روزي روزگاري در آمريكا در نيويورك فيلمبرداري شد، روزي به من زنگ زد و مرا به رم دعوت كرد، مي خواست سكانس رستوران با بازي دونيرو و اليزابت مك گاون را آنجا بگيرد.

سر صحنه كه رسيدم اسپيلبرگ و جرج لوكاس روبرو شدم كه خودشان را رسانده اند، آنها از قبل مرا به لطف لئونه مي شناختند كه برايم تعجب آور بود كه اين دو غول سينما مرا مي شناسند! و حالا مثل دو تا بچه ي حرف گوش كن با شيفتگي نظاره گر لئونه ساحر بودند، دونيرو چقدر با احترام با من طرف مي شد. و اينو موريكونه بيچاره كه لئونه مدام او را دست مي انداخت، اسكورسيسي هم از نيويورك زنگ مي زد و با لوكاس و اسپيلبرگ صحبت مي كرد و از روند كار لئونه جويا مي شد، داشت كلافه مي شد كه نتوانسته به رم بيايد . اسكورسيسي در نيويورك فيلمش را ناتمام رها كرده بود كه به لئونه كمك كند و تهيه كنندگانش از اين كه كارش را ول كرده و زيان مالي به آنها زده تهديدش مي كردند. اما اسكورسيسي مي گفت مگر چنين فرصتي كه با لئونه باشي تكرار مي شود؟!

سر صحنه برايش پيشنهادهايي داشتم كه مثلاَ فلان فاصله تا فلان فاصله را بدون قطع بگير.

او خنده اي سر داد و هيچ نگفت. و به كاري كه به آن اعتقاد داشت ادامه داد. تا اينكه فيلم در فستيوال كن به نمايش در آمد و همه را ميخكوب كرد. يك شب من و او و چند تا از دوستانش را دريكي از بهترين رستورانهاي پاريس شام خورديم عصر آنروز لئونه يك معامله بسيار پر سود كرده بود، در رستوران در مورد اين فيلم حرف زديم. به او گفتم آن پيشنهادم خيلي خام بودو چقدر با كار تو تفاوت دارد، اعتراف ميكنم ذره اي از استعداد و توانايي تو را ندارم. من اصلاً به‌آن نوازنده ها فكر نكرده بودم، كارت فوق العاده محكم از آب درآمده بعد از رستوران در پاريس پياده روي كرديم تا اينكه به اصرار لئونه وارد يك رستوران درب و داغان شديم! همه مان از تعجب داشتيم شاخ در مي آورديم آخر چند دقيقه قبل تر در يكي از بهترين رستورانها شام مفصلي خورده بوديم.

لئونه گفت يك پرس سوسيس مي خواهم! آنهم يك سوسيس بسيار مشمئز كننده! وقتي با ولع خاصي به سوسيس نفرت آور گاز مي زد گفت امروز يك معامله پر منفعت انجام دادم اين سوسيس سبب مي شود كه دوران پر مشقتم را فراموش نكنم. و بعد در مورد پيشنهادم گفت:

آن لحظه اي كه اين پيشنهاد را دادي حالت روشنفكري خاصي داشت كه نمي خواستم مرابا اينهمه تجربه تحت تاثير امثال برگمان بدانند. در واقع من يك فكر بكر براي آن صحنه طراحي كرده بودم اما با آن پيشنهادت برنامه ي قبلي مرا بهم زدي و فكر بكرتر ديگري به ذهنم خطور كرد!

به او گفتم مي داني كه برگمان چقدر فيلمهاي تو را دوست دارد؟ گفت، از نظر من اهميت سينما همين است، همه فيلمهاي مرا دوست دارند و اگر كسي فيلم مرا دوست نداشت بايد به مغزش شك كرد، چون زحمت هاي مرا ناديده مي گيرد، اما در دنيا چند نفر به ديدن فيلمهاي به اصطلاح روشنفكرانه امثال تو و برگمان مي روند و وقتي با آن همه ادعا بيرون مي آيند مي بيني كه هيچ چيز بارشان نيست! من خوشحالم كسي كه از فيلمم تعربف مي كند حتماً از فيلمم خوشش آمده،... اين هم حق با لئونه بود، فراوان منتقداني در مورد فيلمهايم نوشته اند كه اندكي فهم و شعور نداشته اند و قضيه را وارونه تشخيص داده اند، امثال من و برگمان حتي از داشتن تماشاگران صادق هم محروميم!

بعد از مرك لوئيس بونوئل و به زمين ماندن پروژه ( صد سال تنهايي)، گابريل ماركز پرونده ساخته شدن اين فيلم را براي هميشه بست و تنها به لئونه فرصت داد كه در مورد آن تصميم بگيرد. لئونه به شرطي اين كار را قبول كرد كه بتواند يك سريال تلويزيوني از آن درآورد ولي تهيه چنين مبلغ هنگفتي در آن هم براي تلويزيون زمان امكان پذير نبود.

لئونه در 60 سالگي و برا اثر سكته قلبي درگذشت، دوستي بسيار عزيز را از دادم كه به خودم مي باليدم كه با او دوست هستم . متاسفم كه مرگ فرصت نداد تا آخرين شاهكارش را بسازد. او از مدتها قبل سرمايه اي عظيم را تدارك ديده بود تا (نهصد روز در لينينگراد) را بسازد. اين فيلم مربوط به يكي از فصل هاي ناشناخته جنگ دوم جهاني بود. اوحدود سي سال روي اين موضوع تحقيق كرده بود. او مي خواست مردم را به تماشاي چيزهايي كه هيچ از آن اطلاع ندارند ببرد، موضوعات حقيقي، بكر و حيرت انگيز كه در لينينگراد رخ داده بود تنها با دوزخ دانته قابل قياس است. اينكه سه ميليون و پانصد هزار نفر طي دو سال و نيم جان خود را فدا كردند تا شهر به دست دشمن نيفتد. سرجو مي خواست انسان دوست بودنش را با فرياد روي پرده بتاباند. از اين لحاظ مطمئنم كه نه تنها كاملترين و تاثير گذارترين فيلمش بدل مي شد بلكه در تاريخ سينما هم يك پديده ي بي نظير ظاهر مي گشت.

شروع فيلم را براي من با جزييات شرح داده بود آن را به پاس خودش شرح مي دهم. فيلم با نماي درشتي از دستان شوستاكوويچ آغاز مي شد كه مشغول نواختن پيانو است. دوربين با حركت آكروباتيك يا هليكوپتر نمايي خارج از خانه را نشان مي دهد. نماي درشت از لاي پنجره كه نوازنده مشغول يافتن نت هاي سمفوني لنينگراد است و آنها را مي يابد، موسيقي حالتي تكراري دارد، سپس صداي 3 آلت موسيقي را داريم كه آن تم را همراهي مي كند، سپس پنج، ده، بيست و صد آلت ديگر به آن اضافه مي شود و در يك پلان سكانسي كه هرگز در عالم سينما ديده نشده( يعني بدون قطع) دستان شوستاكوويچ را آرام آرام ترك كرده ، اطاق او را مشاهده مي كنيم و از پنجره بيرون مي رويم. خيابان سپيده دم است. دو آدم عادي در خيابان راه مي روند و هريك تفنگي بدوش دارند، سوار قطار شهري مي شوند و دوربين هم همراه آنان سوار قطار مي شود. موسيقي قوي تر مي شود، قطار از لنينگراد خارج مي شود، آدم هاي ديگري سوار قطار مي شوند. نماهاي پراكنده و بدون قطع از قطارها، آدم هاي مسلح و آلات موسيقي زيادتر ميشود. دوربين دشت ها را در مي نوردد و باز موسيقي قوي تر مي شود. سرانجام به هزاران ماشين جنگي آلماني مي رسيم كه آماده ي شليك هستند. با نخستين شليك توپ صداي آن با موسيقي آميخته مي شودو اينجا نما قطع مي شود! پرده اي باز مي شود، كنسرت شوستاكوويچ است. با پنج هزار نفر جمعيت و صد و هشتاد نوازنده در حال اجرا. متاسفم كه اين عظيم ترين و خلاقانه ترين عنوان بندي در تاريخ سينما با مرگ دوستم، مجال نيافت.

باز هم ....ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ اردیبهشت

asareno — Wed, 14 May 2008 06:13:03 GMT

اینکه همه ماه های سال از نظر من اردی بهشت است و من در اردیبهشت متولد شدم و

اولین فیلمم را در اردیبهشت ساختم و در این ماه عاشق ماندم و ماندو الی آخر .... ماهی

که اورسن ولز و شکسپیر و تارکوفسکی در آن هستند و هنوز نمی دانم، کاش سرجو لئونه و سام پکین پا هم

اردیبهشتی بودند و اینکه دوستان خوبی دارم که در تصادف روزگار همه در یک ماه بدنیا آمدیم :

به محمد سلیمانی و سامان کمالی عزیزم ......

اینروزها دلم بد جوری هوای ساوه کرده جایی که در آن زندگی کردم و خیلی چیزها بیشتر از زندگی برای

من بود. امورات اقتصادی هم خوب است و مشکلی نیست . خردادماه را اگر اتفاق خاصی نیافتد قول داده ام

حتما ساوه باشم . خوشحالم که جوری زندگی کرده ام که هنوز چند نفری انتظارم را می کشند. لذت بخش نیست؟

همه اینها که یک طرف مصاحبه یی از مرجانه ساتراپی خواندم که مرا تحت تاثیر قرار داد . قبلا درمورد پرسپولیس

در همین صفحه مطلب نوشم ولی قدرت انتحاری و صراحت لهجه ساتراپی مرا عمیقا متاثر ساخت .

حیف بود همه مصاحبه را اینجا نمی آوردم ... در ضمن از رادیو زمانه هم کمال تشکر را دارم بابت این گرته برداری کوچولو

گفت و گوی گاردین با مرجان ساتراپی، نویسنده و فیلم‌ساز مشهور ایرانی:

«جامعه‌ای که لذت را پس می‌زند، بیمار است»

ترجمه: نینا وباب

آوازه‌ی مرجان ساتراپی، با فیلمِ «پرسپولیس» از مرزهای ایران و فرانسه فراتر رفته است. این نویسنده و فیلمساز ایرانی که در فرانسه زندگی می‌کند، در گفت وگویی که ۲۹ مارچ در گاردین منتشر شد، از زندگی و کار خود گفت. متن زیر ترجمه‌ای از این گفت و گوست.

مرجان ساتراپی مثل توفان وارد اتاق می‌شود. او لباس سیاه پوشیده و به شکلی کوبیستی زیباست، پیکاسو می‌توانست پیکره‌اش را بتراشد. موهای سیاهی دارد. دهانش، بریدگی قرمزی از رژ‌لب است، او مدام حرف می‌زند و به‌نظر می‌رسد دود از هر سوراخ پیدایی بیرون می‌ریزد. همه چیز او شبیه کارتون است. او را تحسین کرده‌اند، چون مشهورترین شخصیت کارتونی در کتاب‌های کمیک خودش است.

ساتراپی ۳۸ ساله، نویسنده‌ی پرسپولیس است، زندگی‌نامه‌ی تصویری که دوران کودکی‌اش در ایران را باز می‌شمارد، سقوط شاه فاسد، سالهای رعب‌آور {آیت‌الله} خمینی، جنگ با عراق، جستن پناهگاه در اروپا، و گذر دردناکش به بزرگسالی.

پرسپولیس نام یونانی پرشیا، به‌شکلی مایوسانه‌، تکان‌دهنده و خنده‌دار است، نامه‌ی عاشقانه‌ی طعنه‌آمیز دختری کوچک به خانواده‌اش.

ساتراپی این فیلم را به همراه وینسنت پارنو، نویسنده‌ی کتاب کمیک، از روی کتاب انیمیشنی به همان فوق‌العاد‌گی ساخته است. فیلم به همان تلخی و سادگی نقاشی‌هایش است (خانواده‌اش می‌توانند سیمپسون‌های ایرانی باشند.) و علاوه بر آن از وجود احساسی اکسپرسیونیستی برخوردار است که فیلم‌های فریتز لانگ را به یادمان می‌آورد.

مقامات ایران، پرسپولیس را فیلمی ضداسلامی دانسته اند. ولی ساتراپی می‌گوید این احمقانه است، چون او یک جانور سیاسی یا یک مفسر مذهبی نیست، او یک هنرمند است. اگرچه پرسپولیس ریاکاری و ظلم حکومت روحانیون ایران را هدف قرار می‌دهد، اما او به همین اندازه منتقد بنیاد‌گرایی مسیحی جورج بوش هم هست.

مرجان ساتراپی، کارگردان ایرانی

ساتراپی در سال ۱۹۶۹ در شهر رشت، نزدیک دریای خزر، به دنیا آمد و در تهران، جایی‌که پدرش مهندس و مادرش طراح لباس بود، بزرگ شد.

او از نجیب‌زادگان تهران است ـ جد مادری او ناصر‌الدین شاه، پادشاه ایران از سال ۱۸۴۸ تا ۱۸۹۶ و پدربزرگش یک شاهزاده بود ـ اما او همیشه نگران بود. چون این مساله که جدش، ۱۰۰ زن داشت باعث افتخارش نبود. او می‌گوید، اگر کمی به عقب برگردیم، خواهیم دید که بیشتر خانواده‌های ایرانی خون اشرافی دارند.

والدینش، روشنفکران مارکسیستی بودند که از زندگی تقریباً مرفه‌‌شان لذت می‌‌بردند، آن‌ها سوار کادیلاک می‌شدند، مشروبات الکلی می‌نوشیدند، در بهترین رستورآن‌ها غذا می‌خوردند، کاملاً غربی بودند، آن‌ها علیه شاه مبارزه کردند و چشم انتظار انقلاب اسلامی بودند، البته تا زمانی‌که اتفاق افتاد.

در پرسپولیس، او دایی عزیزش را که منتظر اعدام است در زندان ملاقات می‌کند. پس از بمباران خانه‌ی همسایه‌اش، او دستبند بهترین دوستش را در ویرانه‌ها «چسبیده به چیزی» می‌یابد.

خصلت دایره‌وار قصه‌گویی (تغییرات زندگی می‌تواند در یک صحنه شروع شود و در همان‌جا پایان یابد.) فیلم را رقت‌انگیزتر می‌کند.

والدینش همیشه او را تشویق می‌کردند تا نظر خودش را داشته باشد. او می‌گوید یک خصوصیت هیتلری در شخصیتش وجود دارد که آن را از پدرش به ارث برده است، منظورش این است که عقایدش برایش مهم‌‌تر از سیاست است.

ساتراپی از اول هم به همه چیز شک می‌کرد: «اگر اکثریت مردم درستکار بودند، ما در بهشت زندگی می‌کردیم. اما ما در بهشت. زندگی نمی‌کنیم، ما در جهنمیم. خب این یعنی چه‌؟ معنای آن این است که اکثریت مردم اشتباه می‌کنند. بنابراین من هرگز به چیزهایی که مردم می‌گویند اعتماد نمی‌کنم.»

در خانه مرجان، هیچ نوع اسباب‌بازی نبود، اما کتاب‌ها بیشتر از آن بود که بتواند بخواند. او تک‌فرزند بود و برای سرگرمی حرف می‌زد و ورق‌بازی می‌کرد. «من همیشه می‌بردم چون تقلب می‌کردم.» او می‌خندد ـ خنده‌ی یک دختر تخس ـ «‌بازی، بدون تقلب چه فایده‌ای دارد؟»

«خلاصه یاد گرفتم چطور بازی کنم، و البته یاد گرفتم چطور تقلب کنم.» او می‌گوید، والدینش آدمهای نازنینی بودند. آن‌ها وانمود می‌کردند متوجه تقلب او نمی‌شوند.

پوستر فیلمِ پرسپولیس

ولی آن‌ها نگران مرجان بودند. وقتی او تقلب نمی‌کرد یا سوال‌های زیرکانه نمی‌پرسید ممکن بود خارج از خانه در تهران در‌ حال خرید نوارهای ممنوع و پوشیدن تی‌شرت‌های مایکل جکسون زیر مانتو باشد. والدینش می‌ترسیدند او گیر ماموران انقلاب بیفتد. مدتی بعد از بمباران خانه‌ی همسایه‌شان، آن‌ها مرجان ۱۴ ساله را برای تحصیل به اتریش فرستادند.

او می‌گوید مشکلش این بود که خیلی باهوش بود وخیلی زود از آدمها و عقایدشان خسته می‌شد. از او می‌پرسم آیا تا‌حالا با کسی به باهوشی خودش دیده است؟ سرش را تکان می‌‌دهد و نفس‌زنان می‌گوید: «نه، شاید وینسنت، جوانی که با او فیلم ساختم.»

ساتراپی به آسانی می‌تواند آدم منفوری باشد، ولی خودآگاهی و شوخ طبعی‌اش آنع از آن می‌شود که آدم از او بدش بیاید. او می‌گوید واقعی‌ترین تصویر در کتاب آخرش، خورشت آلو با مرغ، دایی بزرگش ناصر علی‌خان است، موسیقیدانی که ساز می‌زد و یک عود دسته‌بلند داشت.

وقتی همسر ناصر، سازش را شکست، موسیقیدان ناامید شد و دیگر غذا نخورد و به تختخوابش رفت تا بمیرد، و هشت روز بعد هم مرد: «‌او کاملاً غیر‌قابل تحمل، خودشیفته و خود‌محور؛ ولی در عین حال دوست‌داشتنی و ملیح بود. این همان چیزی است که من دقیقاً در خودم می‌بینم. باید خودشیفته باشی تا یک هنرمند شوی. باید فکر کنی مرکز همه‌چیز هستی وگرنه چرا چیزی می‌آفرین؟ تنها چیزی که باید درک کنی، همین است و سپس بهترین‌ها را خواهید ساخت.»

ما همدیگر را در لندن ملاقات کردیم. او به‌خاطر ممنوعیت سیگار کشیدن نمی‌توانست در بریتانیا بماند. و پیشنهاد داد که در اتاق هتلش با هم صحبت کنیم. چون حداقل می‌توانست آن‌جا سیگار بکشد.

او می‌گوید برای سیگار زندگی می‌کند و از اینکه به‌خاطر آن بمیرد کاملاً راضی است. «برای من سیگار کشیدن مثل نگاه کردن به روح است.» او با صدای دورگه‌ی خشداری می‌گوید «شاعرانگی خارق‌العاده‌ای در سیگار کشیدن وجود دارد؛ از حالتِ گرفتن سیگار، روشن کردن، کشیدن آن، مزه‌اش‌، بوی آن، من عاشق هر چیزی در‌رابطه با سیگارم.»

او هیچ میانه‌ای با لذت‌ستیزان ندارد، کسانی که می‌خواهند ‌با این دلیل ساده که ممکن است زندگی‌مان را طولانی‌تر کنند؛ ما را از هر چیزی که باعث لذتمان می‌شود، منع کنند. هر چیزی که ربطی به خوشی دارد پس زده می‌شود. درباره‌ی خوردن، آن‌ها از کلسترول حرف می‌زنند. وقتی حرف از عشقبازی می‌شود، درباره‌ی ایدز صحبت می‌کنند. ما که درباره‌ی سیگار کشیدن حرف می‌زنیم، آن‌ها از سرطان می‌گویند. جامعه‌ای که لذت را پس می‌زند، بیمار است.

صحنه‌ای از فیلمِ پرسپولیس

«چرا باید مثل آدم‌های مریض زندگی کنیم تا گوشت تازه‌ای نصیب زمین کنیم؟ آرزو می‌کنم گوشت من آنقدر فاسد باشد که هیچ کرمی در تمام دنیا نخواهد آن را بخورد. می‌خواهم پوسیده باشم تا واقعیت مرگ را بپذیرم. هر یک روزی که زندگی می‌کنیم به مرگ نزدیک‌تر می‌شویم. اگر هیچوقت زاده نشوی هیچوقت نخواهی مرد. به دنیا آوردن، مرگ بخشیدن است.»

تعجب‌آور نیست که ساتراپی نوجوان، راهش را در اروپا گم کرد. او انتظار داشت خودش را در بهشتی این‌دنیایی ببیند که «زوزو»، از بهترین دوستان مادرش دنبالش بود. مرجان در پرسپولیس، نشان می‌دهد که آن‌جا چگونه جایی خواهد بود: «خیلی بی‌شرمانه است که مقنعه سر کنی و مدرسه بروی و حق نداشته باشی که به خاطر آن همه جوان‌ی که در جنگ شهید می‌شوند، کسی را سرزنش کنی.»

در ‌حقیقت زوزو، او را به پانسیونی می‌فرستد که به وسیله‌ی راهبه‌ها اداره می‌شود و مرجان به‌خاطر اینکه در جواب مادر مقدس که می‌گوید ایرانی‌ها «بی‌فرهنگ» هستند، او را جنده می‌خواند؛ از آن‌جا بیرون انداخته می‌شود. مرجان جوان به این نتیجه می‌رسد که «در همه‌ی مذاهب، محدودیت‌های یکسانی پیدا می‌کنیم.»

ساتراپی، پسرها و مشروبات الکلی را کشف می‌کند، در شرایط خفت‌باری مواد مخدر پخش می‌کند، بی‌خانمان می‌شود و به‌دلیل برونشیت تا دم مرگ می‌رود. بعد از چهار سال در وین، شکست را می‌پذیرد، حجابش را می‌پوشد و به خانه بر‌می‌گردد.

در ایران، افسرده‌تر می‌شود. او ۱۹ ساله است و دوستانش او را به عنوان یک فاسد غربی نمی‌پذیرند، او به هیچ جا تعلق ندارد؛ یک غربی در ایران، یک ایرانی در غرب. او تلاش می‌کند تا رگش را بزند، اما بدبختانه موفق نمی‌شود. چاقوی میوه هیچوقت یک شکاف ایجاد نمی‌کند. تعداد زیادی قرض ضد افسردگی می‌خورد اما آن‌ها فقط برای سه روز او را می‌خوابانند.

مرجان ساتراپی

«این، حوادث گذشته است، و کاملاً از لحظه‌های خیلی تاریک زندگی‌ام می‌آید. مرگ...‌» برای اولین‌بار، او موفق نمی‌شود جمله‌اش را کامل کند: «‌وقتی مردم می‌گویند هیچ انتخابی وجود ندارد، همیشه یک انتخاب هست؛ برای مثال، مردن. این یک انتخاب است. شما همیشه این انتخاب را دارید.»

به‌نظر می‌رسد، کارش، مثل زندگی‌اش از وجد و شادی به افسردگی می‌رسد. «‌خب، افسردگی، نمی‌دانم. اگر کسی قلب و یا ذره‌ای داشته باشد، همه‌ی دلایل را برای اینکه گهگاه افسرده شود دارد. ولی افسردگی مثل موتوری برای آفرینش است. من به کمی افسردگی نیاز دارم، به اندکی اسید در معده‌ام، تا بتوانم خلق کنم. وقتی شادم، فقط دوست دارم برقصم.»

او در ایران، در رشته‌ی گرافیک تحصیل کرد و در ۲۱ سالگی با یک هنرمند جوان ازدواج کرد که قطبِ متضاد او از کار درآمد. او به مرجان اجازه می‌داد هر کاری دوست دارد انجام دهد ولی باز هم او احساس می‌کرد زندانی است. بعد از یک ماه آن‌ها در تخت‌های جدا خوابیدند و سه سال بعد از هم جدا شدند.

او می‌گوید به‌عنوان یک زن جوان، چیزی را اشتباه فهمیده بود. «وقتی ۲۰ سالم بود خیلی احمق بودم. می‌توانستم ریاضیات را خیلی سریع حل کنم پس این نوع تیزهوشی را داشتم ولی آگاهی زندگی را نداشتم. من خیلی پرخاشگر بودم، همه‌ی انتخاب‌هایم بد بود، معتقد بودم که آدم دلچسبی هستم ولی نبودم، فکر می‌کردم آدم بدجنسی هستم ولی نبودم. همه‌ی فکرهایم اشتباه بود. سن آدم که بالا می‌رود، چیزها بهتر و بهتر می‌شوند.»

صحنه‌ای از فیلمِ پرسپولیس

در ۲۴ سالگی، او به اروپا بازگشت و دومین مدرک هنر را در استراسبورگ به دست آورد. زندگی‌اش، با تدریس ایروبیک و زبان می‌چرخید. وقتی درسش تمام شد، منتظر بود برایش جشن بگیرند. ولی هیچ‌کس علاقه‌ای نشان نداد. «‌وقتی شما به مدرسه‌ی هنر می‌روید فکر می‌کنید مرکز دنیایید، پابلو پیکاسوی بعدی، شما از مدرسه‌ی هنر بیرون خواهید آمد و همه خواهند گفت: «پابلو، کجا بودی؟ ما منتظرت بودیم. ولی هیچ‌کس منتظر شما نیست. این راهی است که بود. آن‌ها حق داشتند مرا نپذیرند. من روی پروژه‌هایی که رد کرده بودند دوباره کار کردم و آن‌ها بهتر شدند.»

به او می‌گویم هنوز هم آن ولگردی جوانی در او باقی مانده است، نه؟ او اعتراض می‌کند، او به تمام معنی بورژوا است. «من خانوم هستم.» او از تلفظ آن خوشش می‌آید. با میلی شهوانی، زبانش را می‌چرخاند و تکرارش می‌کند. «من خانوم هستم.» او دوست دارد مردم را فریب دهد ومی‌گوید: «بهتر است شبیه چیزی که هستی نباشی؛ بهتر است شبیه یک زن هرزه باشی چون همه‌ی درها به رویت باز می‌شوند و تو می‌توانی بروی و جهنم بسازی. این خیلی هیجان‌انگیز‌تر است.» او از نبود جاه‌طلبی در جوآن‌های امروز احساس نوامیدی می‌کند. «رویای آن‌ها پاریس هیلتون شدن است.»

ساتراپی که ۱۲ سال در پاریس زندگی کرده، می‌گوید در دنیای امروز چیزهای زیادی برای ترسیدن وجود دارد. ایرانِ دارای پتانسیل تولید سلاح‌های اتمی، سلاح‌های اتمی فعال در آمریکا؛ ایمان کورکورانه‌ی بوش و احمدی‌نژاد‌ که بیشتر از جریان سیاسی به خدا توکل می‌کنند. با لحن تحقیرآمیزی می‌گوید؛ حتی فرانسوی‌ها که به ترس و تنفر رای می‌دهند.

او عقیده دارد جهان به سوی بدبختی می‌رود، دیگر هیچ ضدیتی با کاپیتالیسم وجود ندارد. «حالا چین هم کاپیتالیست شده است، همه‌ی ما در مسیر یکسانی قدم بر می‌داریم. نمی‌خواهم از کمونیسم دفاع کنم، ولی وقتی قدرت به سویی می‌رود، ما به قدرتی نیاز داریم که به سمت دیگری برود. مساله‌ی دیگر، این است که ۱۰سال، شیطان نامیده شده‌ایم (اشاره به محور شرارت). دیگری را شیطان نامیدن، خطرناک‌ترین چیزی است که صورت می‌گیرد؛ این آغاز فاشیسم است. اگر شیطان، مردم یک مکان یا کشور هستند؛ خب، برویم و نابودشان کنیم... من فقط یک هنرمندم و وظیفه‌ام طرح سوال است.»

شخصیت هنری مرجان در سال ۱۹۹۵شکل گرفت. وقتی‌که رمانِ تصویری «موش‌ها» نوشته‌ی آرت اسپیگلمن را خواند. هیچوقت فکر نکرده بود که اینطوری هم می‌ شود قصه گفت. ساتراپی فکر کرد که کتاب کمیک می‌تواند فرم انتخابی‌اش باشد. ناشران، بارها آثار او را رد کرده بودند. او به دیدار ناشر برجسته‌ی فرانسه رفت. کسی که به‌حدی از کار ساتراپی بیزار بود که عصبانی شد.

«او گفت تو هیچ سبکی نداری، کارت، منسجم نیست. من افسرده به خانه برگشتم و تمام هفته گریه کردم. دو سال بعد، پرسپولیس چاپ شد و من چندتایی جایزه گرفتم و آوازه‌ای به‌هم زدم، منشی همین آقا صدایم کرد و گفت، این آقا می‌خواهد مرا ببیند. خب من با همان کتاب رفتم و او همانطوری بود که قبلاً دیده بودمش؛ چه شجاعتی! شما همه‌ی سبک‌های مختلف را امتحان کردی. جواب دادم این آن چیزی نیست که شما سه سال پیش به من گفتی. او گفت آیا من سه سال پیش شما را دیدم؟ من گفتم شما حافظه‌ی خوبی نداری، ولی من دارم.»
او می‌‌خندد: «ما به کار با یکدیگر خاتمه دادیم. من آدم انتقام‌جویی نیستم.»

ساتراپی، نوشتن پرسپولیس را در سال ۱۹۹۹ وقتی ۲۹ ساله بود، آغاز کرد و سال بعد کتاب چاپ شد. او می‌گوید، اگر آن را ۱۰ سال زودتر نوشته بود، چیز مزخرفی می‌شد، چون او خیلی عصبانی بود.

در گذشته، دنیایش به سادگی، به دو بخش خوب‌ها و بدها تقسیم شده بود. در‌حالیکه افراطی‌های دوران جوانی‌اش شکل ملاها را به خود گرفته بودند، حالا او آن‌ها را همه جا می‌بیند. «من در مقابل بنیادگرایی می‌ایستم. من با هیچ مذهبی مخالف نیستم، اسلام، یهودیت، مسیحیت... کشتن آدمهایی که من مخالفشان هستم استفاده از ایدئولوژی است.»

او منتقد نفس حجاب نیست، از تحمیل حجاب انتقاد می‌کند. «من کاملاً معتقدم در یک جامعه اگر کسی بخواهد کاملاً برهنه در خیابان قدم بزند باید بتواند و اگر کسی بخواهد حجاب بپوشد باید بتواند.»

آیا او مذهبی است؟ «مذهب، یک امر کاملاً شخصی است، چیزی است بین شخص و خدا یا روح اعلی یا هر چیزی که تلقی می‌شود و تا زمانیکه شخصی باقی می‌ماند خیلی خوب است. وقتی عمومی می‌شود، خوب نیست. و به همین دلیل من هم آن را عمومی نمی‌کنم.»

وقتی پرسپولیس چاپ شد، او فکر می‌کرد ۳۰۰ نفر آن را خواهند خرید «تا به دختران ایرانی که در پاریس زندگی می‌کنند کمک کند.» تاکنون بالغ بر یک میلیون نسخه از آن به فروش رفته است و به ۲۴ زبان ترجمه‌ شده است (‌خود ساتراپی به شش زبان فارسی، فرانسوی، آلمانی، انگلیسی، سوئدی، ایتالیایی صحبت می‌کند.)

چیزی‌که باعث برایش لذت‌بخش است، جاذبه‌ی جهانی داستان است. داستان، فقط درباره‌ی ایران نیست، پرسپولیس، درباره‌ی بزرگ شدن انسان همراه با مشکلاتش در هر جایی است.

هنوز چیزی سرگردان در ساتراپی هست. در فرانسه سیگار کشیدن در مکآن‌های عمومی ممنوع شده است، او به فکر نقل‌مکانی دوباره است، شاید به یونان. هشت سال است که به ایران بازنگشته است، جایی که والدینش زندگی می‌کنند. او نمی‌داند تا چه اندازه در ایران، جایی که کتاب‌هایش به شکل زیرزمینی و افست در دسترس هست، ایمن خواهد بود. او می‌ترسد که به زندان بیفتد، و این، خطری نیست که خودش را برایش آماده کرده باشد.

فعلاً شاید تماس اصلی‌اش با ایران از طریق کارش باشد. در فیلم پرسپولیس که کاندیدای بهترین انیمیشن اسکار شده بود، ایگی پاپ، قهرمان همیشگی او و کاترین دنو، جنا رونالد و چیرا ماستووینی حرف می‌زنند. «برای من ایگی پاپ یک آوازه‌خوان است، ولی یک آوازه‌خوان عصبانی و ناامید.»

ترکیبی از لطافت، زودرنجی، مهربانی و انسانیت و مردم‌گریزی چیزی است که کارش را بسیار خاطره‌انگیز می‌کند. برجسته‌ترین شخصیت‌هایی که او در داستانش خلق کرده، نماینده‌هایی از اعضای خانواده‌اش هستند که او بیشتر از همه دوستشان دارد؛ مادربزرگ سکسی‌اش که پستآن‌هایش را در شیر شستشو می‌داد تا خوش فرم بمانند؛ پدر کاریزماتیکش که خوش‌گذرانی زندگی‌اش را درست مثل ایدئولوژی مارکسیستی ـ لنینیستی‌اش می‌پرستید؛ مادر کاملاً مدرنش که به‌خاطر ازدواج زود‌هنگام دخترش گریه می‌کرد.

او از گردش روزگار در تعجب است. در فرانسه، با مردی ازدواج کرد که چیزی درباره‌اش نمی‌گوید، جز اینکه سوئدی است. آن‌ها فرزندی ندارند. «وقتی‌که مردم می‌گویند بچه‌دار شدن خیلی طبیعی است نمی‌فهمم... می‌خواهم زندگی‌ام را وقف هنرم کنم. و می‌دانم اگر مرد بودم و این را می‌گفتم هنرمند بزرگی می‌شدم که زندگی‌اش را فدای استعدادش می‌کند، اما تا زمانیکه زن هستم همین سلیطه‌ی جاه‌طلبی می‌شوم که نمی‌خواهد بچه‌دار شود. بعضی آدم‌ها همینجوری فکر می‌کنند ولی من اهمیتی نمی‌دهم.»

حالا که او فاصله‌ی مناسبی از گذشته دارد، می‌تواند ببیند که شاید چیزها به همان خوبی که آن‌ها را به دست می‌آورد، هستند. «من زنی هستم که از ایران آمده‌ام، در کاری که می‌خواستم، موفق شدم، در شهری که دوست داشتم زندگی می‌کنم، با مردی که می‌خواستم زندگی می‌کنم، کاری می‌کنم که می‌خواستم، و آن‌ها به‌خاطر آن به من پول می‌دهند، فوق‌العاده است. چند‌تا از آدم‌های دنیا اینچنین خوشبخت‌اند؟»

داستانی از ارنست همینگوی

asareno — Fri, 25 Apr 2008 06:38:49 GMT

کفش نوزاد

فروشی،

هرگز پوشیده نشده.

پی نوشت : این داستان که کوتاه ترین داستان جهان از نظر کارشناسان ادبیات است فقط ۶ کلمه دارد و آن را ارنست همینگوی برای شرکت در یک مسابقه داستان نویسی کوتاه ارائه کرده بود و بابت آن ۷۰۰ دلار نیز جایزه گرفت و بعد ها نیز در مورد آن مقالات بسیاری نوشته شد

درود

asareno — Wed, 02 Apr 2008 05:24:09 GMT

در این 14 نوروز نم باران با عطر بهار نارنجی که کمی زودتر از موعدش فضای مازندران را پیچیده آخرین روزهای تعطیلات مرا سرشار کرده است . بچه ها بی توجه به پیام آموزش و پرورش امروز را تعطیل کرده اند و کوچه پر شده از بازی . خوشحالم که موسیقی صبحم را با شهرام شب پره نو کردم .... آنقدر انرژی در آثار شهرام هست که برای من زیاد هم هست وحالا که عطر بهار نارنج مازندران که به حتم بهترین عطر بهارنارنج دنیا را دارد سر رسیده و من و هوا و زمین سرشار ..... پست تازه اثر نو را با آخرین شعرهایم بروز شده تقدیم می کنم

سایه سترون

در خودم

به دام افتادن

زیبا نیست؟

گاهی آنقدر می گریزم باید گریخت

مسیـری به خویـش می رسد مــشغول است

گریه ها

روز تازه

نو می شوی

"صبح بخیر امروز"

رویا ها را باد شده اند

بیرون بیا ، بیا

بیرون تر از خودت که جایی نیست

اینجا .....

هر جا

ابدیـت یــک روز بیشـتر

***

یک قاصدک در اتاق

هم عین

خوشحالی ست